Nhà nấu chay đều đặn thì bếp phải sắp khác một chút, vì đồ khô nhiều hơn và đồ tươi hỏng nhanh hơn.
Và cái đích của việc sắp bếp không phải cho đẹp mà để người khác trong nhà cũng nấu được khi mình bận.
Chia khu trong bếp
Một khu cho đồ khô. Hũ đậu, mè, nấm, miến.
Một khu cho gia vị. Gần bếp nấu.
Một khu cho dụng cụ nấu. Nồi, chảo, muỗng.
Một khu sơ chế. Thớt, dao, rổ.
Thớt và dao cho đồ chay để riêng. Nếu nhà có cả đồ mặn.
Đánh dấu rõ ràng. Màu khác hoặc dán nhãn.
Gia vị hay dùng để tầm với tay. Ít dùng thì cất cao.
Đồ nặng để thấp. An toàn khi lấy.
Không để hũ trên nóc tủ cao. Với không tới thì hay bỏ quên.
Để đồ theo nhóm chứ đừng theo kích cỡ. Tìm nhanh hơn.
Dán nhãn hũ. Ai cũng đọc được.
Để một chỗ cố định cho rác. Thùng có nắp.
Giữ mặt bếp trống. Thao tác dễ.
Phép thử của một gian bếp sắp tốt là người trong nhà không phải hỏi thứ này để đâu, và đó cũng là lý do đáng dán nhãn lên hũ. Không phải hỏi là đạt.
Lên thực đơn tuần
Ngồi nghĩ mười phút mỗi tuần. Tiết kiệm rất nhiều thời gian sau đó.
Ghi ra bảy bữa chính. Hoặc ít hơn nếu có bữa ăn ngoài.
Đánh dấu ngày chay nếu nhà giữ kỳ. Sắp theo.
Mỗi bữa có một nguồn đạm. Nguyên tắc không đổi.
Xoay vòng đậu hũ, đậu, nấm. Đỡ chán.
Một món kho dùng hai bữa. Tiết kiệm công.
Một nồi nước dùng cho nhiều món canh. Cùng lý do.
Ngày bận thì xếp món nhanh. Rau luộc và đậu hũ chiên.
Ngày rảnh thì xếp món lâu. Kho, hầm, làm bánh.
Từ thực đơn mới viết danh sách đi chợ. Đúng thứ tự.
Chừa một bữa linh động. Dùng đồ còn dư.
Hỏi ý người trong nhà. Ai cũng có món thích.
Dán thực đơn lên tủ lạnh. Ai cũng biết hôm nay ăn gì.
Thực đơn tuần không phải để gò bó mà để khỏi phải nghĩ vào lúc mệt nhất trong ngày, tức là lúc vừa đi làm về. Để khỏi nghĩ lúc mệt.
Sơ chế sẵn
Dành một buổi cuối tuần. Khoảng một tiếng.
Ngâm và luộc sẵn một mẻ đậu. Chia hộp, cấp đông.
Ninh sẵn nước dùng rau củ. Chia hộp, cấp đông.
Rang sẵn đậu phộng và mè. Hũ kín.
Chiên sẵn một mẻ đậu hũ. Ngăn mát, dùng trong vài ngày.
Thắng sẵn nước màu. Để lọ.
Phi sẵn dầu nghệ hoặc dầu điều. Lọ nhỏ.
Sơ chế nấm khô cho cả tuần. Ngâm rồi để ngăn mát.
Không thái sẵn rau lá. Héo.
Củ quả cứng thì thái sẵn được. Cà rốt, su hào.
Ghi ngày lên từng hộp. Dùng cũ trước.
Chia hộp theo phần một bữa. Rã đúng phần cần.
Không cấp đông lại đồ đã rã. Nguyên tắc.
Một tiếng sơ chế cuối tuần rút mỗi bữa trong tuần xuống còn mười lăm phút, và đó là khoản đầu tư đáng nhất của bếp nhà bận. Một tiếng đổi cả tuần.
Sắp tủ lạnh
Đồ ăn chín để ngăn trên. Đồ sống ngăn dưới.
Đậy kín mọi thứ. Tránh lẫn mùi.
Rau để ngăn rau. Nhiệt độ hợp hơn.
Đậu hũ ngâm nước, hộp có nắp. Thay nước mỗi ngày.
Đồ chay tách riêng khỏi đồ mặn. Ngăn riêng nếu nhà có cả hai.
Để hộp trong suốt. Nhìn thấy bên trong.
Ghi ngày lên hộp. Không phải đoán.
Để thứ cần ăn sớm ra phía trước. Ngang tầm mắt.
Kiểm tủ mỗi tuần một lần. Trước khi đi chợ.
Ăn thứ sắp hết hạn trước. Bữa linh động dùng cho việc này.
Không nhồi tủ quá đầy. Khí lạnh không lưu thông.
Lau tủ định kỳ. Mùi và vệ sinh.
Thấy mùi lạ thì tìm cho ra nguồn. Đừng chỉ khử mùi.
Một cái tủ lạnh sắp đúng là tủ mà mở ra thấy ngay thứ sắp hỏng, vì đó là cách duy nhất để không bỏ phí đồ ăn. Thấy ngay thứ sắp hỏng.
Không bỏ phí
Nấu vừa đủ ăn. Nguyên tắc gốc của bếp quê.
Ước lượng phần từng người. Ghi lại cho lần sau.
Phần dư thì cất ngay khi còn nóng vừa nguội. Đừng để ngoài lâu.
Ăn phần dư vào bữa sau. Hâm cho sôi già.
Biến phần dư thành món khác. Cơm chiên, canh, nhân bánh.
Cuống rau và gốc rau nấu nước dùng. Đừng vứt.
Vỏ và cùi để làm phân xanh. Nếu nhà có vườn.
Cơm nguội làm cơm chiên hoặc cháy cơm. Không bỏ.
Bánh cũ thì chiên lại. Nếu còn tốt.
Chia bớt cho hàng xóm khi dư nhiều. Nếp quê.
Nhưng không chia thứ mình nghi ngờ. Nghi ngờ thì bỏ, không chia.
Thứ đã có mùi lạ thì bỏ. Không tiếc.
Ghi lại thứ nào hay bị bỏ phí. Lần sau mua ít hơn.
Không bỏ phí là nếp sẵn của bếp quê, nhưng nó có một giới hạn rõ ràng: tiếc của không bao giờ được đặt trên sức khoẻ. Tiếc của không trên sức khoẻ.
Lỗi hay gặp
Không dán nhãn hũ. Người khác không tìm được.
Để hũ trên nóc tủ cao. Bỏ quên.
Không tách thớt và dao cho đồ chay. Lẫn với đồ mặn.
Không lên thực đơn. Chiều nào cũng phải nghĩ.
Lên thực đơn rồi không đi chợ theo. Vô ích.
Thái sẵn rau lá cho cả tuần. Héo.
Cấp đông mà không chia phần. Rã cả tảng.
Không ghi ngày lên hộp. Không biết cái nào cũ.
Nhồi tủ lạnh quá đầy. Khí lạnh không lưu thông.
Để thứ sắp hỏng phía sau. Quên mất.
Nấu quá nhiều rồi hâm đi hâm lại. Kém dần và không an toàn.
Tiếc đồ đã có mùi lạ. Phải bỏ.
Chia cho hàng xóm thứ mình nghi ngờ. Tuyệt đối không.
Sắp bếp cho nhà nấu chay chỉ cần ba việc là dán nhãn, ghi ngày và lên thực đơn tuần, ba việc đó rẻ tới mức không có lý do gì để không làm. Dán nhãn, ghi ngày, lên thực đơn.
