Chợ quê nào cũng có hàng đậu hũ, và ngày rằm thì thêm mấy sạp bán đồ chay.
Nhưng đồ chay ngoài chợ chia làm hai nhóm rất khác nhau, nên cách xem cũng phải khác.
Đậu hũ tươi
Mua buổi sáng. Phần lớn làm trong đêm hoặc sáng sớm.
Miếng còn ấm là mới nhất. Dấu hiệu tốt.
Màu trắng ngà tự nhiên. Trắng bất thường thì không mua.
Mặt mịn, không rỗ. Rỗ nhiều là làm ẩu.
Ngửi thấy mùi đậu nành thơm. Mùi chua là đã lâu.
Không có nhớt ngoài mặt. Nhớt là hỏng.
Ấn nhẹ thấy đàn hồi. Bở là kém.
Nước ngâm trong. Đục và có bọt là cũ.
Hỏi làm hôm nào. Mối quen sẽ nói thật.
Hỏi loại cứng hay loại non. Dùng cho món khác nhau.
Mua vừa đủ dùng một hai ngày. Không để lâu được.
Đậu hũ chiên sẵn thì hỏi chiên hôm nào. Và chiên bằng dầu gì.
Không mua đậu hũ chiên bằng dầu đã sẫm màu. Nhìn chảo là biết.
Ba dấu hiệu quyết định khi mua đậu hũ là mùi, nhớt và nước ngâm, chỉ cần một trong ba có vấn đề là bỏ qua sạp đó. Mùi, nhớt, nước ngâm.
Đồ chế biến bán tại chỗ
Chả chay, nem chay, mì căn. Nhóm làm thủ công.
Hỏi làm bằng gì. Câu quan trọng nhất.
Hỏi có dùng trứng không. Nhiều loại chả có.
Hỏi có dùng sữa không. Người ăn thuần chay cần biết.
Hỏi có hành tỏi không. Nhà kiêng ngũ vị tân phải hỏi.
Hỏi có bột ngọt không. Nếu nhà kiêng.
Hỏi làm hôm nào. Đồ tươi không để lâu.
Xem có để tủ mát không. Bày ngoài trời cả buổi thì cân nhắc.
Xem người bán có che đậy không. Ruồi bụi.
Xem người bán dùng găng hay kẹp. Dấu hiệu về vệ sinh.
Không mua đồ đã đổi màu. Xám hoặc xỉn.
Không mua đồ có mùi lạ. Nghi ngờ thì bỏ qua.
Mua ở mối quen. Biết ai làm.
Với đồ chế biến bán tại chỗ thì câu hỏi làm bằng gì quan trọng hơn cả chuyện tươi hay cũ, vì có thứ không hợp với nhà mình dù còn rất mới. Hỏi thành phần trước.
Đồ chay đóng gói
Xem hạn dùng trước tiên. Việc đầu tiên.
Xem bao bì có phồng hay rách không. Phồng là bỏ qua.
Xem thành phần ghi trên bao. Đọc kỹ.
Tìm chữ trứng, sữa nếu mình kiêng. Hay có trong đồ chay công nghiệp.
Tìm hành tỏi nếu nhà kiêng ngũ vị tân. Nhiều loại có.
Người dị ứng đậu nành phải đọc rất kỹ. Phần lớn đồ chay từ đậu nành.
Người không ăn được gluten thì tránh mì căn. Làm từ lúa mì.
Để ý lượng muối. Đồ chay công nghiệp thường mặn.
Người được dặn ăn nhạt thì hỏi bác sĩ. Về lượng.
Không mua hàng không nhãn. Không biết có gì bên trong.
Không mua hàng để ngoài nắng. Dù còn hạn.
Hàng đông lạnh thì phải còn cứng. Mềm là đã rã.
Không mua lại hàng đã rã đông rồi cấp đông lại. Rủi ro.
Với đồ đóng gói thì mọi thứ cần biết đều nằm trên bao bì, nên bỏ ra một phút đọc kỹ là đủ để tránh gần hết rắc rối. Đọc bao bì một phút.
Đồ chay công nghiệp: nên và không nên
Tiện khi bận. Không phủ nhận.
Hợp cho người mới ăn chay. Vị quen thuộc.
Nhưng thường nhiều muối. Điểm đáng lưu ý nhất.
Cũng thường nhiều dầu. Nặng bụng.
Ăn thường xuyên thì nên cân nhắc. Đổi sang đồ tươi.
Đậu hũ, nấm, các loại đậu rẻ hơn và tươi hơn. Nên là trục chính.
Đồ giả mặn chỉ nên là món thỉnh thoảng. Không phải nền của bữa.
Không cần đồ giả mặn mới gọi là mâm chay tươm tất. Quan niệm nên bỏ.
Người có bệnh tim mạch hoặc huyết áp hỏi bác sĩ. Về lượng muối.
Người bệnh thận cũng vậy. Cần tư vấn riêng.
Trẻ nhỏ hạn chế đồ chế biến sẵn. Ưu tiên đồ tươi.
Đọc thành phần rồi tự quyết. Không ai quyết thay.
Không tin quảng cáo về công dụng sức khoẻ. Đồ ăn không phải thuốc.
Đồ chay công nghiệp là thứ tiện chứ không phải thứ nên ăn hằng ngày, và bếp quê vốn có sẵn đậu với nấm nên càng không cần dựa vào nó. Tiện chứ không phải nền.
Mang về và giữ
Đậu hũ về nhà là cất ngăn mát ngay. Đừng để ngoài.
Ngâm trong nước sạch. Ngập miếng.
Thay nước mỗi ngày. Giữ được lâu hơn.
Dùng trong một hai ngày. Càng sớm càng ngon.
Muốn để lâu thì chiên vàng. Chiên khô kỹ rồi cất.
Đậu hũ có mùi chua thì bỏ. Nghi ngờ thì bỏ.
Nhớt ngoài mặt thì bỏ. Không rửa lại rồi dùng.
Đồ chế biến tươi thì ăn trong ngày. Không để lâu.
Đồ đóng gói mở rồi thì cất ngăn mát. Đậy kín.
Ghi ngày mở lên bao. Dễ nhớ.
Đồ đông lạnh rã rồi thì không cấp đông lại. Nguyên tắc.
Chia nhỏ trước khi cấp đông. Rã từng phần.
Tách đồ chay khỏi đồ mặn trong tủ. Ngăn riêng, đậy kín.
Đậu hũ là thứ hỏng nhanh nhất trong giỏ chợ của bếp chay, nên nó phải là thứ được cất đầu tiên khi về tới nhà. Cất đậu hũ trước tiên.
Lỗi hay gặp
Mua đậu hũ trắng bất thường. Trắng tự nhiên là trắng ngà.
Không ngửi trước khi mua. Bỏ qua dấu hiệu rõ nhất.
Không nhìn nước ngâm. Đục và có bọt là cũ.
Mua đậu hũ nhiều rồi để cả tuần. Không để được.
Không hỏi đồ chế biến làm bằng gì. Có thể có trứng hoặc hành tỏi.
Không đọc thành phần trên bao bì. Mua nhầm.
Mua hàng không nhãn. Không biết có gì.
Mua hàng đông lạnh đã mềm. Đã rã đông.
Cấp đông lại đồ đã rã. Rủi ro.
Dựa hẳn vào đồ chay công nghiệp. Nhiều muối và nhiều dầu.
Tin quảng cáo về công dụng sức khoẻ. Đồ ăn không phải thuốc.
Về nhà để đậu hũ ngoài bếp. Chua rất nhanh.
Không thay nước ngâm đậu hũ. Nhanh hỏng.
Hàng chay ngoài chợ chia hai nhóm rõ rệt, và cách xem cũng chia hai: đồ tươi thì xem mùi và nhớt, đồ đóng gói thì đọc bao bì. Hai nhóm, hai cách xem.
