Nấu món quê cho người cùng quê thì dễ, vì họ đã biết trước món đó phải thế nào.
Đãi người chưa từng ăn thì khác: mình phải vừa nấu vừa giới thiệu, và phần giới thiệu mới là phần quyết định.
Chọn món cho người lần đầu
Chọn món dễ tiếp nhận trước. Đừng chọn món kén vị.
Mì Quảng chay là lựa chọn tốt. Nhìn hấp dẫn và ai cũng ăn được.
Bánh xèo chay cũng vậy. Vui và tự cuốn được.
Món kho ăn với cơm thì an toàn. Quen thuộc.
Tránh món quá nặng mùi ở lần đầu. Chao, mắm thay thế mùi mạnh.
Tránh món quá cay. Để ớt riêng.
Tránh món quá lạ về kết cấu. Ví dụ món quá dẻo hoặc quá dai.
Một hai món chính là đủ. Đừng bày mâm quá nhiều.
Thêm một món ngọt đơn giản. Chè đậu hoặc trái cây.
Nấu món mình nấu chắc tay. Không thử món mới khi đãi khách.
Nấu thử trước vài ngày. Nếu định làm món ít khi nấu.
Chuẩn bị cơm trắng dự phòng. Ai không hợp món thì vẫn no.
Không ép ai phải thích. Mỗi người một khẩu vị.
Món hợp để đãi người lần đầu là món mình nấu quen tay và trông hấp dẫn, chứ không phải món đặc trưng nhất của quê mình. Quen tay hơn đặc trưng.
Hỏi trước
Hỏi ai ăn chay, ai ăn mặn. Ngay khi mời.
Hỏi ai dị ứng gì. Chuyện an toàn.
Đậu phộng và vừng là hai thứ hay gặp. Món Quảng dùng nhiều.
Đậu nành cũng phải hỏi. Phần lớn món chay dùng.
Hỏi ai không ăn được cay. Để ớt riêng.
Hỏi ai kiêng gì theo tôn giáo. Tôn trọng.
Hỏi ai phải ăn nhạt theo lời bác sĩ. Chừa phần riêng.
Hỏi có trẻ nhỏ đi cùng không. Chuẩn bị món cho trẻ.
Hỏi ai không ăn được rau sống. Chần qua cho họ.
Hỏi bằng câu cụ thể. Không hỏi chung chung.
Ghi lại câu trả lời. Đừng nhớ suông.
Không trộn chung rồi nhặt ra. Với người dị ứng thì vô tác dụng.
Làm phần riêng và đánh dấu. Ghi tên.
Câu hỏi về dị ứng phải hỏi trước khi đi chợ chứ không phải trước khi dọn, vì tới lúc dọn thì món đã nấu xong rồi. Hỏi trước khi đi chợ.
Giới thiệu và chỉ cách ăn
Nói tên món và nói nó từ đâu. Ngắn thôi.
Nói món này ăn thế nào. Phần quan trọng nhất.
Mì Quảng thì chỉ họ trộn lên. Khác biệt giữa ngon và tạm.
Bánh đập thì chỉ họ đập và chấm. Đừng để họ đoán.
Bánh xèo thì chỉ họ cuốn. Làm mẫu một cái.
Nói món nào ăn nóng. Để họ ăn đúng lúc.
Nói món nào chấm với chén nào. Tránh nhầm.
Làm mẫu rồi mời họ làm theo. Tự nhiên hơn giảng giải.
Không nói dài về lịch sử món. Ít người muốn nghe giữa bữa.
Không so sánh với món vùng khác. Dễ thành hơn thua.
Nói món có gì bên trong. Nhất là món nhìn khó đoán.
Để họ tự chỉnh cay chua. Mỗi người một mức.
Hỏi họ thấy thế nào. Sau khi ăn vài miếng.
Một câu chỉ cách ăn đúng lúc có giá trị hơn cả buổi kể về món, vì nó làm miếng đầu tiên của họ ngon đúng như mình muốn. Chỉ cách ăn, đừng kể dài.
Chỉnh vị cho người lạ
Nêm nhạt hơn một bậc so với ở quê. Rồi để người ăn tự thêm.
Để nước chấm và nước tương ra bàn. Ai muốn đậm thì thêm.
Để ớt riêng hẳn. Không cho sẵn vào món.
Để chanh riêng. Mỗi người một mức chua.
Giảm mùi mạnh ở lần đầu. Chao và rau răm cho ít lại.
Để rau thơm ra đĩa riêng. Ai quen thì tự cho.
Không giảm tới mức mất chất món. Giữ cái hồn.
Nói rõ mình đã làm nhẹ đi. Để họ biết bản gốc đậm hơn.
Lần sau thì tăng dần. Nếu họ thích.
Không bực khi họ thêm nhiều nước tương. Khẩu vị mỗi người khác.
Không bực khi họ không ăn hết. Bình thường.
Hỏi họ thấy mặn nhạt thế nào. Để lần sau chỉnh.
Ghi lại mức đã dùng. Cho lần sau.
Cách chỉnh an toàn nhất là nấu nhạt hơn một bậc rồi bày đủ thứ để người ăn tự đẩy lên, vì thêm thì dễ mà bớt thì không. Nhạt rồi để họ tự thêm.
Đón nhận nhận xét
Hỏi thật lòng họ thấy sao. Và nghe cho hết.
Không tự ái khi nghe chê. Họ đang giúp mình.
Không giải thích dài. Nghe trước đã.
Hỏi cụ thể chỗ nào chưa hợp. Mặn, cay, mùi hay kết cấu.
Phân biệt chê món với chê khẩu vị vùng. Hai chuyện khác nhau.
Không bảo vệ món bằng cách nói họ chưa quen. Câu đó làm người ta ngại.
Ghi lại nhận xét. Lần sau chỉnh.
Cảm ơn người nói thật. Ít người chịu nói.
Không hỏi đi hỏi lại trong bữa. Để họ ăn.
Không so sánh với người khác đã khen. Mất tự nhiên.
Mời họ lần sau. Cho thấy không có gì.
Nếu họ thích thì chia công thức. Món quê đi xa được nhờ vậy.
Nếu họ không thích thì vẫn bình thường. Không phải ai cũng hợp.
Món quê đi được xa không phải nhờ ai cũng khen mà nhờ người nấu chịu nghe rồi chỉnh, vì lần thứ hai bao giờ cũng dễ hơn lần đầu. Nghe rồi chỉnh.
Lỗi hay gặp
Chọn món kén vị cho người lần đầu. Khó tiếp nhận.
Nấu món mới toanh khi đãi khách. Rủi ro.
Bày mâm quá nhiều món. Mệt và bỏ phí.
Không hỏi ai dị ứng. Lỗi nghiêm trọng nhất.
Hỏi dị ứng lúc sắp dọn. Đã muộn.
Trộn chung rồi nhặt ra. Không có tác dụng.
Cho sẵn ớt vào món. Nhiều người không ăn được.
Không chỉ cách ăn. Họ ăn tạm rồi nghĩ món chỉ có vậy.
Kể dài về lịch sử món giữa bữa. Ít người muốn nghe.
So sánh với món vùng khác. Dễ thành hơn thua.
Nêm đậm như ở quê rồi bắt họ chịu. Nên nhạt hơn một bậc.
Tự ái khi nghe chê. Họ đang giúp mình.
Nói họ chưa quen nên mới chê. Câu đó làm người ta ngại.
Đãi người không cùng quê là dịp món quê đi xa thêm một bước, và bước đó chỉ cần hai việc là hỏi trước cho kỹ và chỉ cách ăn cho đúng. Hỏi trước và chỉ cách ăn.
