Ngày thường làm bánh thì thích lúc nào làm lúc đó, còn làm cho giỗ hay tết thì phải tính ngược từ ngày ăn trở lại.
Vì mỗi loại bánh có một khoảng thời gian riêng, và làm sai thứ tự là hoặc vội hoặc hỏng.
Lên lịch ngược
Bắt đầu từ ngày ăn. Rồi lùi dần.
Bánh để được lâu thì làm sớm nhất. Bánh tổ, bánh in.
Bánh gói lá làm trước một hai ngày. Bánh ít, bánh tét.
Bánh ăn liền làm sát ngày. Bánh đập, bánh xèo.
Chè nấu trong ngày. Không để lâu.
Đồ muối làm trước cả tuần. Cần thời gian lên men.
Ngâm đậu và nếp từ tối hôm trước. Đừng để sáng mới ngâm.
Mua lá chuối sớm. Ngày sát tết thì khan.
Đặt nếp và đường bát trước. Hàng quen giữ cho.
Viết lịch ra giấy. Dán ở bếp.
Ghi rõ hôm nào làm món gì. Ai cũng nhìn thấy.
Chừa một ngày dự phòng. Có món hỏng thì làm lại kịp.
Đừng dồn hết vào ngày cuối. Lỗi khiến cả nhà mệt.
Một tờ lịch ngược dán ở bếp là thứ giúp nhà đỡ cãi nhau nhất trong mấy ngày giáp tết, vì ai cũng biết hôm nay tới phiên việc gì. Dán lịch ở bếp.
Chia việc trong nhà
Một người chịu trách nhiệm chính. Người quyết.
Một tổ ngâm và xay. Nếp, đậu.
Một tổ làm nhân. Sên đậu, nạo dừa.
Một tổ gói. Việc cần nhiều tay.
Một người canh nồi hấp. Không rời được.
Người lớn tuổi ngồi gói. Việc nhẹ và họ khéo nhất.
Trẻ lớn lau lá và xếp lá. Việc vừa sức.
Trẻ nhỏ tránh xa nồi hấp. Dặn trước.
Ai rảnh thì rửa dọn. Đổi ca.
Vừa làm vừa nói chuyện. Đó là phần vui của dịp này.
Người lớn kể lại cách làm cho lớp sau. Dịp tốt nhất trong năm.
Ghi lại những gì nghe được. Kẻo quên.
Cảm ơn nhau khi xong. Việc nhỏ mà nên.
Ngày gói bánh là dịp hiếm trong năm cả nhà ngồi cùng một chỗ đủ lâu, nên đừng biến nó thành cuộc chạy đua cho kịp giờ. Đừng biến thành chạy đua.
Món nào làm trước được
Bánh tổ làm sớm nhất. Càng để càng đúng cách ăn.
Bánh in làm sớm. Khô, để lâu.
Mứt làm sớm. Sên khô thì để được.
Đồ muối làm sớm. Cần thời gian.
Nhân đậu xanh sên trước. Cất ngăn mát.
Lá chuối lau trước. Xếp sẵn theo cỡ.
Nước đường thắng trước. Để lọ.
Đậu phộng rang trước. Hũ kín.
Bánh ít làm trước một hai ngày. Ăn trong vài ngày.
Bánh tét gói trước rồi luộc. Luộc lâu, tính giờ.
Chè để hôm ăn mới nấu. Không để lâu.
Bánh chiên và bánh nướng làm sát giờ. Ăn nóng.
Ghi lại món nào làm trước bao nhiêu ngày. Năm sau dùng lại.
Nguyên tắc chia rất đơn giản: món khô làm trước, món dẻo làm gần, món giòn làm ngay trước khi ăn. Khô trước, giòn sau.
Cất giữ
Để nguội hẳn rồi mới cất. Nóng thì đổ mồ hôi và mốc.
Không xếp chồng bánh còn ấm. Dính vào nhau.
Bánh gói lá để nơi thoáng. Không bọc kín thêm.
Bánh khô cất hộp kín. Nơi khô ráo.
Không để bánh dưới nền nhà. Ẩm.
Trời nóng thì cho vào ngăn mát. Bánh cứng lại, hấp lại là mềm.
Cấp đông nếu làm nhiều. Rã đông rồi hấp lại.
Ghi ngày làm lên từng mẻ. Dùng mẻ cũ trước.
Kiểm lại mỗi ngày. Thấy mốc thì bỏ ngay.
Bánh mốc thì bỏ cả cái. Không cắt phần mốc.
Bánh chảy nước hoặc chua thì bỏ. Nghi ngờ thì bỏ.
Không tiếc vì công làm. Sức khoẻ trước.
Tách riêng bánh của người dị ứng. Đánh dấu rõ.
Sau mấy ngày tết thì bánh còn lại nên kiểm một lượt, vì đó là lúc người ta hay ăn theo thói quen mà không nhìn kỹ. Kiểm lại sau tết.
Chia và biếu
Tính phần biếu ngay khi lên lịch. Làm dư từ đầu.
Ghi danh sách nhà cần biếu. Kẻo sót.
Gói riêng từng phần. Đẹp và gọn.
Lót lá hoặc giấy sạch. Không dùng giấy đã in.
Biếu bánh còn mới. Không biếu bánh sắp hết hạn.
Nói rõ bánh này ăn trong mấy ngày. Người nhận biết mà liệu.
Nói rõ bánh có gì. Nhất là đậu phộng, mè, dừa.
Hỏi nhà người ta có ai kiêng gì không. Trước khi biếu.
Biếu vừa phải. Nhiều quá thì họ ăn không hết.
Không so đo nhà nào biếu nhiều nhà nào ít. Mất ý nghĩa.
Nhận bánh của người khác thì cảm ơn. Và ăn cho hết.
Chia cho người khó khăn trong xóm. Nếp quê.
Phần dư chia cho người tới phụ làm. Công bằng.
Bánh làm dịp giỗ tết vốn để chia chứ không để dành riêng, nên tính phần biếu ngay từ lúc lên lịch là cách làm đúng tinh thần của nó. Tính phần chia từ đầu.
Lỗi hay gặp
Dồn hết việc vào ngày cuối. Cả nhà kiệt sức.
Không lên lịch ngược. Làm sai thứ tự.
Làm bánh giòn từ sớm. Ỉu hết.
Nấu chè từ hôm trước. Mau chua.
Quên ngâm đậu và nếp từ tối. Sáng phải chờ.
Mua lá chuối sát ngày. Khan và đắt.
Không chia việc rõ. Người làm hết, người đứng ngoài.
Để trẻ nhỏ chơi gần nồi hấp. Nguy hiểm.
Xếp chồng bánh khi còn nóng. Dính và mốc.
Bọc kín bánh còn ấm. Đổ mồ hôi.
Không ghi ngày lên từng mẻ. Ăn nhầm mẻ cũ.
Tiếc bánh đã mốc. Phải bỏ.
Quên nói bánh biếu có đậu phộng hay mè. Rủi ro cho người dị ứng.
Làm bánh cho dịp lớn chỉ cần một tờ lịch ngược và một bảng chia việc, hai thứ đó biến mấy ngày cực nhất trong năm thành mấy ngày vui nhất. Lịch và bảng chia việc.
